Narodziny i rozwój państwa Osmanów (1280-1520)

crest

Upadek autorytetu konijskich Seldżuków przyniósł w efekcie usamodzielnienie się pomniejszych państewek w Anatolii, zależnych dotychczas do sułtana Rumu. Niektóre z tych państewek zachowały charakter plemienny, inne utworzyły się wokół charyzmatycznych wodzów. Na zachodzie Anatolii największe znaczenie uzyskały emiraty Menteşe (stolica w Mugli), Aydin i Suruhan (stolica w Menisie).

Prowadziły one ożywiony handel z Wenecją. W centrum półwyspu najpotężniejsze było księstwo Germiyan, zaś na południu urośli władcy Karamanii, którzy z czasem sięgnęli po seldżucką stolicę – Konyę. Największą karierę zrobiło jednak małe państewko położone przy samej granicy z Bizancjum, założone przez tureckiego wodza Osmana.

Skromne początki i organizacja państwa – 1280-1360

Ojciec Osmana, Ertogrul, przybył do Anatolii w czasie najazdów mongolskich, uzyskując od seldżuckiego sułtana Ikonium, Ala ad-Dina Kej-Kubada I (1219-1239) pastwiska zimowe w rejonie Sögüd (koło Bursy). Jako seldżucki lennik prowadził on ciągłe walki z Bizancjum. Syn jego Osman (wciąż na służbie sułtana Ikonium) rozpoczął budować w Bitynii własne państewko. Ok. 1300 r. Osman rozpoczął bicie własnej monety oraz nakazał wymieniania własnego nazwiska w piątkowej modlitwie (chatbie).

W 1301 r. w bitwie pod Nikodemią zadał klęskę wojskom bizantyjskim, ale Katalończycy Rogera de Flor zdołali wyprzeć go z azjatyckich posiadłości cesarza. Tymczasem seldżucki sułtanat Ikonium rozpadł się na ok. 10 księstw. Wtedy to państewko Osmana uzyskało niezależność. Jeszcze za życia Osmana w 1326 r., jego syn i następca Orchan wkroczył do bizantyjskiej Brusy, czyniąc z niej pierwszą stolicę przyszłego państwa. W 1330 r. zdobył Niceę (dawną stolicę Laskoriosów i Paleologów). W siedem lat później padła Nikodemia.

W połowie XIV w. Orchan w mieszał się w bizantyjską wojnę domową, uzyskując rękę greckiej księżniczki Teodory i pierwsze zdobycze na Bałkanach. Do zajętego w 1354 r. Gallipoli (tur. Gelibolu) dołączył wkrótce Adrianopol (tur. Edirne), zajęty w 1361 r. przez syna Orchana, Sulejmana i podniesiony do rangi drugiej, obok Brusy, osmańskiej stolicy.

Pierwsze wielkie podboje – 1360-1402 narodziny potęgi

Właściwe podboje tureckie rozpoczęły się wraz ze śmiercią Orchana (1359 lub 1362). Kiedy władza przeszła w ręce jego młodszego syna, znakomitego wodza i organizatora Murada. Za panowania tego sułtana Turcy podjęli dalszą ekspansję na Bałkanach – zajęli i zhołdowali ziemię Tracji, część Macedonii i Bułgarii: 1363 – zdobyto Filipopolis (Płowdiw) i Starą Zagorę, w 1365 roku car Bułgarii przyjął jego zwierzchnictwo. W 1371 r. Murad pokonał pod Maricą króla Serbii – Wukaszyna (1366-1371). W wyniku tego zwycięstwa Turcy zajęli całą Macedonię.

Stało się jasne, że turecka ekspansja będzie kontynuowana. W 1382 r. Turcy zdobyli Sofię, w 1386 r. Nisz, a w 1387 r. po czterech latach oblężenia – Tesaloniki. Ban Bośni (potem król) Twertko I (1353-1391) wezwany został przez księcia Serbii Lazara (1371-1389) na pomoc przy konstruowaniu koalicji antytureckiej. Korzystając z zaangażowania Murada I (wojna z emiratem Karamanii) uderzyli oni na tureckie załogi w Macedonii i znaczną ich część wycięli i odnieśli sukces w bitwie pod Plocznik.

Na wieść o tym sułtan porzucił wojnę azjatycką i ruszył na Bałkany. W 1388 r. Turcy zdobyli Tyrnowo. Pozostawiając na tronie upokorzonego cara Iwana Szyszmana. W Serbii, na Kosowym Polu 15 czerwca 1389 r. doszło do bitwy. Serbowie zostali rozbici, mimo że jeden z ich rycerzy dostał się do obozu tureckiego i zabił sułtana. Doprowadziło to do wasalnego uzależnienia Serbii. Jeszcze na polu bitwy władzę objął syn Murada, Bajezid I „Ildirim” („Błyskawica”).

Kontynuował on podboje ojca: w 1390 roku zdobył Filadelfię – ostatnie bizantyjskie miasto w Azji Mniejszej, w 1393 r. wkroczył zbrojnie do Bułgarii i zdobył stolicę – Tyrnowo i tym samym zlikwidował cesarstwo bułgarskie Iwana Szyszmana. Ostateczny podbój ziem bułgarskich trwał cztery lata do 1396 r., kiedy to zajęto ostatni i autonomiczny skrawek ziemi bułgarskiej – tzw. królestwo widyńskie Iwana Stracimira. I te nowe nabytki weszły w skład państwa tureckiego. W Anatolii Bajezid włączył do swego państwa ziemie pomniejszych tureckich emirów. Zakończył ostateczny podbój emiratu Karamanii. Przystąpił do oblężenia Konstantynopola.

Tak gwałtowny wzrost nowej potęgi zaniepokoił sąsiadów. Wprawdzie antyosmańska wyprawa krzyżowa Zygmunta Luksemburskiego zakończyła się w 1396 r. klęską pod Nikopolis, ale w 1402 r. nadeszło miażdżące uderzenie ze strony wschodu. W bitwie pod Ankarą wojska Timura (Tamerlana), wspomagane przez anatolijskich rebeliantów, rozgromiły armię osmańską, biorąc do niewoli samego sułtana (nigdy już nie odzyskał on wolności). Klęska ta, o mało nie doprowadziła do upadku państwa Osmanów.

Odrodzenie potęgi osmańskiej – 1402-1451 kontynuacja podbojów

Pomiędzy uwolnionymi synami Bajezida wybuchły walki. Zwycięsko z nich wyszedł Mehmed Celebi. Zjednoczył on w 1413 r. ojcowiznę. Za jego panowania i jego następcy Murada II, Osmanowie ponownie zdobyli w 1430 r. Tesaloniki, a w 1439 r. wkroczyli do Serbii, wypędzając stamtąd węgierskiego lennika – despotę (księcia) Jerzego Brankowicza (1427-1456). Odpowiedzią na to była wyprawa Władysława Jagiellończyka w głąb osmańskich ziem, która jesienią 1443 r. dotarła aż pod Sofię.

Zagrożony z dwóch stron (od wschodu przez beja Karamanii) Murad II przystał wiosną 1444 r. na zawarcie korzystnego dla Węgier traktatu, zwanego potocznie choć mylnie segedyńskim. Zerwanie traktatu przez stronę węgierską doprowadziło do wyprawy i klęski wojsk chrześcijańskich w 1444 r. pod Warną. Fiasko wyprawy warneńskiej przypieczętowało los Bizancjum.

Do ostatecznego oblężenia i szturmu na Konstantynopol doszło za kolejnego władcy osmańskiego, sułtana Mehmeda II, zwanego zdobywcą (tur. „Fatih”). Po wkroczeniu 29 V 1453 r. do dawnej siedziby rzymskich cesarzy Mehmed przyjął tytuł „cesarza Rzymu” i obrał Konstantynopol na swoją nową stolicę. Świątynia Mądrości Bożej przekształcona została w sułtański meczet Aya Sofya, a w jego pobliżu rozpoczęto budowę pałacu Topkapi.
W następnych latach Mehmed II systematycznie podbijał nowe tereny: w 1460 r. – Peloponez, w 1463 r. – Bośnię, w 1468 r. ostatecznie zlikwidował emirat Karamanii, również w 1468 r. zajął Albanię, a w 1475 r. cesarstwo Trapezuntu. Nie powiodły się natomiast oblężenie Belgradu (1456) i Rodos (1480). W polityce wewnętrznej Mehmed II chętnie opierał się na doradcach chrześcijańskich (zwłaszcza greckiego pochodzenia), ukrócając w ten sposób wpływy tureckich rodów arystokratycznych. Przeprowadził kontrolę licznych fundacji pobożnych (wakfów), dokonując sekularyzacji ich dóbr. Mehmed II był otwarty na nowinki techniczne, zwłaszcza w zakresie inżynierii wojskowej.
Po śmierci Mehmeda II i wstąpieniu na tron jego syna Bajezida II (1481-1512) wybuchła wojna domowa pomiędzy synami Mehmeda II. Zakończyła się ona porażką i ucieczką na Rodos – pokonanego pretendenta Dżema, który aż do śmierci w 1495 r. zagrażał bratu jako zakładnik najpierw w rękach Joanitów a następnie Papieża. Te wydarzenia jak i bardziej pokojowy charakter nowego władcy Bajezida II zaowocowały przyjaznymi stosunkami z Zachodem i spowodowały wysłanie w 1484 r. floty osmańskiej na podbój portów czarnomorskich – Biołogrodu i Kilii.

Spowodowało to wywołanie konfliktu z hospodarem Mołdawii i jego lennym zwierzchnikiem – królem Polski. Podjęta w 1497 r. przez Jana Olbrachta wyprawa zakończyła się klęską w lasach Bukowiny. Po śmierci Dżema Bajezid II wznowił konflikt z Zachodem, zajmując w 1503 r. weneckie porty – Koron i Modon (Peloponez). W polityce wewnętrznej Bajezid II wrócił do opierania się na starych tureckich rodach oraz duchowieństwie muzułmańskim. Zwrócił im część wcześniej skonfiskowanych wakfów. Taka polityka Bajezida II spowodowała czynny opór dotychczasowych właścicieli ziemskich i wywołała bunt pod przewodnictwem jego syna – Selima. W 1512 r. zmusił on ojca do abdykacji. W 1514 r. armia Selima I wyruszyła przeciwko Safawidom (Persja) i pokonała ich wojska w bitwie na równinie Čaldiran (na wschód od jeziora Wan).

Selim zajął stolicę safanidzką – Tebriz rozciągając władzę Imperium na rozległe obszary wschodniej Anatolii (zamieszkałe przez Kurdów). W 1515 r. Selim I zwrócił się przeciwko egipskim Mamelukom. W zwycięskiej bitwie na równinie Mardż Dabik (koło Aleppo) pokonał ich, a w 1517 r. cały Egipt znalazł się we władaniu Turków. W tym samym roku zajął Syrię. Stając się w przeciągu dwóch lat władcą Kairu, Damaszku, Jerozolimy, Medyny i Mekki. W ten oto sposób Imperium Turków Osmańskich przeistaczyło się z potęgi europejskiej w potęgę światową o mocarstwowym znaczeiu.

Źródło: osman.livenet

 

 

 

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s